Warning: is_readable(): open_basedir restriction in effect. File(/home/metamorp/domains/bialowieza-forest.com/public_html/wp-content/plugins/compact-archives/languages/wpb-caw-domain-pl_PL.mo) is not within the allowed path(s): (/home/metamorp/domains/bialowieza-forest.com:/tmp:/var/tmp:/home/metamorp/.tmp:/home/metamorp/.php:/usr/local/php:/opt/alt:/etc/pki/tls/certs) in /home/metamorp/domains/bialowieza-forest.com/public_html/wp-includes/l10n.php on line 583
Bóbr zmienia Puszczę | Puszcza Białowieska – przewodnik – Bialowieza Forest – guide

Bóbr zmienia Puszczę

29 sierpnia 2014

Bóbr, nasz największy gryzoń, słynie jako leśny budowniczy – wznosi tamy, żeremia i ścina drzewa. Jest też świetnie przystosowany do życia w wodzie. Nie będziemy jednak pisać o samych bobrach, bo literatura na ich temat jest dość bogata i oczywiście zachęcamy do zapoznania się z nią. Skupimy się raczej na ich ekologicznej roli w Puszczy Białowieskiej, rozważając trzy zagadnienia związane z ich działalnością.

 

Woda

 

Bobry spiętrzają wodę, tworząc małe, ale jak na warunki leśne całkiem pokaźne zbiorniki wodne. Jest to istotne, zwłaszcza że latem leśne rzeczki wysychają i zaczyna brakować wody. Warto przy tym dodać, że w ciągu ostatnich 30 lat poziom wód gruntowych znacznie się w Puszczy obniżył. Miało na to wpływ utworzenie Zbiornika Siemianówka (osuszenie północnej części Puszczy) i drenaż pól wokół Hajnówki (zmniejszenie ilości wody niesionej przez rzekę Leśną i Chwiszczej w południowej części Puszczy). Tak więc zabiegi melioracyjne przeprowadzone poza Puszczą, miały wpływ na poziom wód w niej samej. Bobry robią zatem dobrą robotę: spiętrzając wodę, podnoszą poziom wód gruntowych i zwiększają retencję wody powierzchniowej i gruntowej. Korzystają z tego ptaki, które szukają w takich zalanych miejscach pokarmu. Są to np. samotnik czy leśne kaczki jak cyraneczka, krzyżówka i gągoł. W takich miejscach występuje też wiele gatunków owadów związanych z bagnami, np. ważki, a także płazy i gady, jak np. żółw błotny.

 

woda

Poziom wody na początku maja (po lewej) i w połowie lipca (po prawej).

 

Zdarza się, że bobry zalewają cała dolinę rzeki, tworząc otwarte zbiorniki wodne. Stanowią one świetne środowisko dla kaczek czy łabędzi. Rzadziej lądują tam perkozki czy łęczaki.

 

Martwe drewno

 

Zalewając las, bobry powodują, że drzewa dość szybko obumierają. Stwarza to dobre warunki gniazdowania dla dzięcioła białogrzbietego oraz muchołówek i innych dziuplaków. Poza tym takie martwe drzewa są idealnym miejscem żerowania wszystkich gatunków dzięciołów, także dzięcioła trójpalczastego, bo w białowieskich łęgach świerk występuje dość licznie. Najdłużej obumieraniu w zalanym lesie opierają się olchy, ale i one wreszcie się poddają, jeśli poziom wody jest zbyt wysoki.

 

białogrzbiety

Dzięcioł białogrzbiety żerujący na martwej olszy.

 

W rezultacie bobry powodują wylesienie puszczańskich dolin rzecznych. Czasem przekształcają krajobraz nawet starych, bogatych łęgów, zmieniając go całkowicie. Przykłady tego można obserwować nad rzeczką Krynicą czy nad Orłówką w Białowieskim Parku Narodowym. Warto tu wspomnieć, że wylesienie powoduje wzrost nowego pokolenia lasu z takimi gatunkami drzew jak osika, olcha i wierzba. Takie miejsca są chętnie odwiedzane przez łosie. Gdy bobry opuszczą takie miejsca i woda opadnie, pojawiają się tam rośliny środowisk bagiennych i otwartych, oraz takie gatunki ptaków jak kropiatka i derkacz.

 

dolina rzeki

Wylesiona dolina rzeki opuszczona przez bobry.

 

Poza bobrem w Puszczy występuje chyba tylko jeszcze jeden gatunek, który wywiera tak silny wpływ na spore fragmenty lasu. Jest to kornik, który wylesia płaty ze świerkiem. Charakter działania tych dwóch gatunków przypomina mikro katastrofę, czyli całkowite przekształcenie krajobrazu i ekosystemu leśnego. Takie „katastrofy” dają początek procesowi odnawiania lasu.

 

Budowle

 

Bóbr buduje tamy, które przecinają rzeczki, tworząc naturalne przeszkody, uniemożliwiające migrację ryb.

Wiosną, gdy wody jest najwięcej, ryby takie jak piskorz, koza i ciernik wpływają do rzek. Natomiast latem i wczesną jesienią, kiedy poziom wody jest najniższy, zdarzają się okresy suszy i cieki wodne wysychają. Zanim to jednak nastąpi, ryby powracają do głównych rzek, np. do Narewki.  Oprócz tego, że tamy stanowią przeszkodę na trasie wędrówki ryb, powodują też gromadzenie się leśnych osadów, które, o ile odpowiadają żółwiom błotnym, to rybom już zdecydowanie nie. W rezultacie taka działalność bobrów zubaża żerowiska np. zimorodka i bociana czarnego, dla których ryby są ważnym czy nawet jedynym pokarmem.

 

tama bobrowa

Tama bobrowa

 

Na bagnistych rzeczkach bobry wznoszą kolejne swoje konstrukcje – żeremia, które są ich schronieniem. W rzekach o wysokich brzegach, takich jak Narewka, kopią nory. W ten sposób przyczyniają się do erozji brzegu, czyli zmiany kształtu koryta rzeki. Tworzą się zatoczki i płycizny, które są wykorzystywane przez ryby oraz mogą służyć jako wodopoje.

Warto tu dodać, że niektóre fragmenty leśnych rzek zostały sztucznie uregulowane, a bobry przywracają im ich naturalny kształt.

 

Na koniec podstawowe pytanie: gdzie i kiedy zobaczyć samego bobra?

 

Chociaż bobry występują na każdym cieku wodnym w Puszczy, spotkanie z nimi to prawdziwa gratka. Ponieważ są aktywne głównie wieczorem i w nocy, proponujemy wybranie się na brzeg tamy o późnej porze, oczekiwanie i wypatrywanie. Trzeba obserwować powierzchnię wody, na której często unosi się rzęsa. Obecność bobrów zdradzają smugi na tafli wody albo „korytarze” pośród rzęsy. Warto też poszukać śladów na brzegu w postaci wydeptanych ścieżek, często z błotem i zaschniętą roślinnością. Przy tamach możemy szukać żeremi, fragmentów pozgryzanych drzew i gałązek.

 

bóbr

Bóbr aktywny jest wieczorem i w nocy.

 

Proponujemy też wycieczkę nad rzekę Braszczę za Gruszkami (drogą asfaltową za siedzibą Nadleśnictwa Browsk i obok pensjonatów Lasów Państwowych, około 2 km). Zobaczymy tam tamę, żeremie i może nawet same bobry. Będąc w Gruszkach, warto wybrać się nad rzekę Narewkę, gdzie z kolei zobaczymy powalone wierzby i bobrzą norę. Polecamy też rzeczkę Krynicę na czarnym szlaku koło Teremisek. Natomiast największe rozlewisko znajduje się na rzece Łutowni przy Tomaszowej Drodze (niedaleko ujścia rzeczki Dubitki do Łutowni).

Przypominamy też o zabraniu ze sobą lornetki – może uda się wypatrzeć ciekawe gatunki ptaków – i aparatu fotograficznego, bo są to miejsca dzikie i bardzo malownicze.


Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 Leader. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie Metamorphosis. Instytucja zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-13 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi