Obyczaje religijne

DSC_8736d

Na Podlasiu Wschód spotyka się z Zachodem. Współistnieją tu też dwie wielkie tradycje chrześcijańskie – katolicka i prawosławna. Oprócz rytmu świąt, życie w regionie silnie kształtował rytm pór roku, stąd też  różnorodność obyczajów, w których elementy religijne łączą się z cyklem przyrody. Oczywiście, jeszcze nie tak dawno temu świat lokalnych tradycji był o wiele bogatszy, ale stare zwyczaje odchodzą wraz ze starszym pokoleniem. Obecnie niektóre z dawnych obrzędów są odtwarzane na festiwalach kultury tradycyjnej, np. w Studziwodach k. Bielska Podlaskiego.

Oprócz dwóch religii mamy na Podlasiu dwa kalendarze liturgiczne – gregoriański w Kościele Katolickim i juliański używany w Cerkwi Prawosławnej. Kalendarz juliański różni się o 13 dni od gregoriańskiego, dlatego też święta prawosławne świętowane są o tych 13 dni później niż święta katolickie. (Stąd na przykład w regionie dwa razy świętowane Boże Narodzenie itp.)Ta różnica nie dotyczy Wielkanocy ani związanych z nią świąt ruchomych. W tym przypadku rozbieżność dat  może albo wcale nie istnieć, albo sięgać nawet do pięciu tygodni, przy czym świętem przypadającym w późniejszym terminie jest Pascha prawosławna. 

Pewne pory roku nierozerwalnie łączą się z konkretnymi świętami.

Zima to czas wielkich świąt – Bożego Narodzenia i Chrztu Pańskiego.

Prawosławne Boże Narodzenie obchodzone jest 7 stycznia. Podobnie jak w tradycji katolickiej poprzedza je postna Wigilia z tradycyjnymi daniami, m. in. z kutią – kaszą jęczmienną z dodatkiem maku i miodu. Podczas świąt można zobaczyć na ulicach grupy kolędników z kolorowymi gwiazdami, które zamocowane na długim kiju są zapalane i pokręcane podczas śpiewania kolęd.

Na święto Chrztu Pańskiego (19.01.) zwane też świętem  Jordanu święcona jest woda. W małych miejscowościach położonych nad wodą, np. w Narewce, procesja wiernych idzie nad rzekę, w której, przy dużych mrozach, wycinany jest w lodzie krzyż. Tam następuje obrzęd poświęcenia wody.

DSC_5379

 Wiosna to czas Wielkiego Postu i Wielkanocy. Na Palmową Niedzielę święcone są palmy. W Cerkwi są to gałązki wierzbowe. One zielenią się jako pierwsze i wierni przynoszą je do poświęcenia. Tak będzie w całym roku liturgicznym – to co daje ludziom ziemia, przynoszone będzie do Cerkwi.

W Wielkim Tygodniu na ulicach większych miejscowości katolicy biorą udział w Drogach Krzyżowych. W prawosławny Wielki Czwartek można za to zobaczyć płynące ulicami płomyki świec – to wierni wracają do domów, pilnując ognia aby nie zgasł, a następnie chodzą ze świecami dookoła swoich domów, co ma je chronić przed złem.

Wielka Sobota to czas święcenia pokarmów. Na wsiach koszyczki z paschą są przynoszone pod przydrożny krzyż i tam wyświęcane.

Paschalne przygotowania to m. in. malowanie jajek. Pisanki mogą być wzorzyste lub po prostu ceglano-czerwone, jeśli tradycyjnie gotowane w obierkach z cebuli.

Tydzień po Wielkanocy prawosławni odwiedzają cmentarze, kładą na grobach pisanki, a groby są wyświęcane. To dzielenie się radością zmartwychwstania ze zmarłymi.

przewodnia niedziela

Następne święto to Pięćdziesiątnica, kiedy cerkwie, a czasami jeszcze niektóre wiejskie podwórka są „umajane”, czyli przybierane zielonymi brzózkami czy tatarakiem. Wierni z okolic Hajnówki zbierają się na Krynoczce – niewielkiej cerkiewce w puszczy, przy której znajduje się cudowne źródełko.

Na Boże Ciało katolicy przygotowują na ulicach miasteczek ołtarze pełne kwiatów i idą w uroczystych procesjach.

Początek lata wyznacza noc świętojańska nazywana „nocą Kupały”. W tym czasie w Białowieży, Narewce, Czeremsze, Dubiczach Cerkiewnych oraz od niedawna w Leniewie odbywają się koncerty, palone są ogniska i puszczane na wodę wianki. Imprezy te przyciągają wielu amatorów wspólnego biesiadowania.

Lato to też czas wielkich świąt: Przemienienia Pańskiego (19.08.), kiedy święci się owoce i Zaśnięcia Bogorodzicy (28.09.), kiedy to wierni przynoszą do cerkwi bukiety ze zboża i kwiatów.

krestnyj chod w Starym Korninie

I tak powoli nadchodzi jesień, świat cichnie. Niektórzy będą nucić jeszcze białoruskie i ukraińskie piosenki, ale czuć będzie coraz bardziej zimę, przyjdzie Sylwester i dwa tygodnie później białoruska Małanka. Zacznie się nowy rok i wszystko zatoczy krąg.

 

obiekty sakralne

Powiązane strony:


Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 Leader. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie Metamorphosis. Instytucja zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-13 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi