Boże Narodzenie jest dla mieszkańców regionu Puszczy Białowieskiej ważnym wydarzeniem. W tych stronach Święto obchodzone jest dwa razy – 25 grudnia i 7 stycznia. Ta druga data wyznacza obchody Święta wg kalendarza juliańskiego, którym posługuje się Cerkiew Prawosławna.
Przez takie podwójne świętowanie bożonarodzeniowy nastrój trwa tu dłużej, dłużej też można usłyszeć kolędy – polskie, białoruskie, ukraińskie.
Tradycja kolędowania jest jedną z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych tradycji bożonarodzeniowych. Grupy kolędników, najczęściej dzieci, wędrują od domu do domu i śpiewaniem oznajmiają Dobrą Nowinę. W zamian dostają drobne pieniądze, słodycze i inne świąteczne przysmaki. Jeszcze do niedawna, często w siarczystym mrozie, kolędnicy wędrowali zaśnieżonymi polnymi drogami, żeby dotrzeć do sąsiednich wsi. Dziś zdarza się to rzadziej, no i od czego są samochody…
W tradycji katolickiej kolędnicy niosą ze sobą niewielką szopkę, a w prawosławnej – gwiazdę, nawiązującą oczywiście do Gwiazdy Betlejemskiej. Jest ona misternie wykonana z pergaminowego papieru i kolorowej bibuły i przytwierdzona do solidnego kija. W jej wnętrzu umieszczona jest ikona i pali się światło. Podczas śpiewania jeden z kolędników porusza gwiazdą, a ta z szelestem bibułowych pomponów obraca się na boki, dając wyraz świątecznej radości. Od niesionej gwiazdy grupy kolędnicze nazywa się w niektórych wsiach właśnie „gwiazdami”. Do niedawna na Boże Narodzenie przychodziło do domów nawet do kilkunastu „gwiazd” – teraz już zdecydowanie mniej. Zdarzało się też często, że kolędnicy stukali w okno, przywołując tak gospodarza i śpiewali, stojąc na dworze.
W tradycji prawosławnej Boże Narodzenie rozpoczyna dwutygodniowy okres świąteczny, który zamyka święto Chrztu Pańskiego. Dawniej kolędowało się więc na „Rozdwo” (Boże Narodzenie), św. Bazylego (Wasilja, 14 stycznia) i na „Kreszczenije” (Chrzest Pański, 19 stycznia), dlatego też wiele kolęd opowiada także o tych świętach. „Koladki” mówią też o aniołach, pustyni, pasterzach, jaskini raczej niż stajence, o trzech królach i o złym, dumnym Herodzie, który zabija niemowlęta. Czasem wspominają ucieczkę Matki Bożej do Egiptu i szukanie przez nią schronienia w zbożu. Mogą się zaczynać lub kończyć świątecznym pozdrowieniem, zawierać prośbę o przebaczenie win albo nawoływać niebo i ziemię do radowania się. Od strony muzycznej prawosławne kolędy wyrastają z tradycji śpiewu wielogłosowego, czym przypominają inne ludowe pieśni białoruskie i ukraińskie, a ich melodie łączą się nierozerwalnie z krajobrazem kulturowym Podlasia.
Proponujemy wysłuchanie kilku popularnych kolęd.
A wczora z wiaczora
Preczysta Diva
Diwnaja nowina
Białowieża Forest - Nature & People
