Wielkanoc, nazywana też Paschą, stanowi centrum życia religijnego mieszkańców regionu Puszczy Białowieskiej i jednocześnie ma wpływ obyczaje i życie codzienne.
Święta poprzedza Wielki Post, w którym uwaga przenosi się na życie wewnętrzne. Trwają porządki duchowe, ale też bardzo intensywnie sprzątane są domy i obejścia – przed Paschą wszystko musi być gotowe.
Trzeba będzie jeszcze znaleźć czas na gotowanie i malowanie pisanek – we wzory lub po prostu w cebulniku, który nada im paschalny, czerwonawy kolor.
Wielki Tydzień dodatkowo wypełniony jest nabożeństwami, które przyciągają tłumy wiernych.
W Niedzielę Palmową, rozpoczynającą wydarzenia Wielkiego Tygodnia, do kościołów i cerkwi niesie się palmy. W tradycji prawosławnej są to świeżo zazielenione gałązki wierzbowe, które uniesione do góry podczas święcenia, sprawiają wrażenie jakby we wnętrzu cerkwi wyrastał wiosenny las.
W Wielkim Tygodniu ulicami Hajnówki idą liczni wierni, biorąc udział w Drodze Krzyżowej. Odbywa się ona wieczorem, w szczególnej atmosferze.
Wielki Czwartek to początek najważniejszych wydarzeń religijnych w całym roku. Do cerkwi przychodzą tłumnie wierni, żeby słuchać dwunastu fragmentów Ewangelii, mówiących o męce Pańskiej. Trzymają w rękach zapalone świece, których nie gaszą po nabożeństwie. Temu też późnym wieczorem widać płomyki rozświetlające ulice, potem podwórka i okrążające domy, żeby chronić je od zła.
W Wielki Piątek w kościołach adorowany jest Święty Krzyż. Tworzony jest też symboliczny grób Chrystusa. Jest to dzień ciszy i żałoby.
Prawosławni z kolei zbierają się w cerkwiach na wynos Płaszczenicy – całunu z wyszytym lub namalowanym wizerunkiem Chrystusa złożonego do grobu. Płaszczenica wynoszona jest z wielką czcią z ołtarza na środek cerkwi i składana w grobie przyozdobionym mnóstwem kwiatów. Wierni podchodzą do Płaszczenicy najpierw się jej kłaniając, a potem całując.
W Wielką Sobotę święci się paschę – koszyczki z jajkami, drożdżową bułką, solą, często z kawałkiem kiełbasy i chleba. To od spożycia tych pokarmów zacznie się świąteczne śniadanie. Dla wielu Prawosławnych będą to pierwsze produkty pochodzenia zwierzęcego po okresie ponad czterdziestodniowego postu. Na wsiach, w których nie ma świątyni, pokarmy święcone są przy przydrożnym krzyżu, przy którym mieszkańcy wsi zbierają się w oczekiwaniu na kapłana.
Paschalne nabożeństwo, pełne śpiewu i światła, zaczyna się w cerkwi już w sobotę przed północą. O północy rusza uroczysta procesja, okrążająca trzykrotnie cerkiew. Rozlegają się słowa Chrystos woskresie (Chrystus zmartwychwstał), którymi przez kolejnych czterdzieści dni będą się wszyscy pozdrawiać. Przez tyle też dni uroczystym nabożeństwom będą towarzyszyć paschalne procesje. Nad ranem wierni wracają do domów i wielu z nich od razu zasiada do świątecznego śniadania.
W kościołach katolickich nabożeństwo rezurekcyjne – centralna dla całego roku msza – zaczyna się o szóstej rano. Również towarzyszy jej procesja, śpiew i uroczysty nastrój.
Jak wiele świąt na Podlasiu, także Wielkanoc obchodzona jest „razy dwa”, czyli w dwóch różnych terminach w Kościele Katolickim i Prawosławnym. Co kilka lat zdarza się jednak, że Pascha – święto ruchome – przypada na tę samą niedzielę. Tak jest też w tym roku.
Białowieża Forest - Nature & People
